Geschiedenis


Verhalen over:


Schoorl - de naam

De naam 'Schoorl' komt in de tiende eeuw voor als 'Scoronlo', in 1094 als 'Scorla', na 1148 als 'Schoerle', in 1180 als 'Scorle', in 1343 als 'Scoerle', ca. 1420 als 'Scorla' en in 1639 als 'Schoorel'. De huidige naam komt voor op de onderstaande kaart uit 1866. De plaatsnaam zou verwijzen naar een bos (een lo) op een hoge zandgrond bij of nabij een drassig oeverland. Het laatste is afgeleid van het Germaanse woord 'skaurna'. In het Engels is het woord 'shore' ook daarvan afgeleid.


HET AMBACHT EN HET DORP GROET; OF, GROEDE

Dit dorp is zekerlijk het minste van geheel Kennemerland; de afbeelding welke wij onzen leezer er van mededeelen, zal hen die het plaatsjen niet in oogenschouw hebben genomen gereedlijk daarvan overtuigen; ’t is een dorpjen van ’t welk te recht gezegd wordt, dat het is:

Meer tegenspoed dan voorspoed onderworpen.

’T is ook het uiterste van geheel Kennemerland, en wij hebben er weinig van aantetekenen.

Wat de

LIGGING

Betreft: deeze is tegen den Zijpdijk, tusschen of aan de Zandduinen, nabij Schoorl en Kamp, tusschen welke plaatsjens eigenlijk het Dorpjen gelegen is: hetzelve ligt voords een groot half uur van de Zee. e[n] twee uuren ten Noordwesten.

Van de naamsoorsprong hebben wij niets kunnen ontdekken, ook vinden wij er bij de voorhande Schrijvers niets van aangetekend: S O E T E B O O M die anders zo naauwkeurig. ja zelfs tot omslachtigheids toe naauwkeurig is, spreekt zelfs van ’t geheele dorp niet een enkel woord.

STICHTING EN GROOTTE.

Wel wordt er mede niets bepaaldlijks van de stichting of aanleg van het dorp GROEDE geweeten; dan, zo veel echter is zeker dat het van ouden datum is; ’t is daarom dat wij onder onze bijgaande afbeelding van het dorpjen deeze regels plaatsten:

Prijkt met veele fchoone dorpen,

Kennemerland van ouds venmaard;

Groet, schoon ’t minsten van die dorpen, heert nogthans gelijken aart.

Gelijken aart naamlijk in vermaardheid, want ofschoon het reeds voor eeuwen lang in verval geweest zij, verzekert men ons echter bij overlevering te weeten, dat het vóór gezegde eeuwen een vermaard dorp is geweest; ook is het daarin met de andere Kennemerlandsche Dorpen van gelijken aart, dat het niet onaangenaam is gelegen.

Dat het reeds voor eeuwen lang in verval moet geweest zijn, blijkt daaraan, dat al in den jaare 1399, des reeds voor na genoeg vier honderd jaaren, deszelfs riemtaalen, met die van Petten van vijf tot twee verminderd werden, en dit uit overweeging van den soberen toestand des dorps. – Toen de Schoorlsche Dijk gemaakt moest worden; naamlijk in den jaare 1422, behoefde het dorp daartoe niet meer dan twintig man te leveren.

Wat de grootte betreft, het Ambacht Groet, of Groede is zeer klein in zijn bevang, bevattende naamlijk niet meer dan 293 morgen en een halve roede lands. – In 't jaar 1632 werden er in Groet 50, en in 1732, slechts 46 huizen in de lijsten der verpondingen gebragt; dit getal was in den jaare 1749 nog het zelfde.

Het

WAPEN

Van Groet Is een roode Leeuw op een blaauw veld.

Wat betreft de

KERKLIJKE EN GODSDIENSTIGE GEBOUWEN.

Hieromtrent valt al mede niets bijzonders aantetekenen; het kerkje is klein en net, en heeft een spitsen toren; de ingang is is zeer eenvoudig, doch ’t geheele gebouw heeft voords niets der aanschouwinge waardig.

Verdere Godsdienstige Gestichten zijn er te Groede niet voor handen.

WERELDLIJKE GEBOUWEN,

Zijn er mede niet; het recht huis wordt in de herberg gehouden.

Wegens de kerkelijke regeering van het Dorp op zig zelf, valt al mede nietsa antetekenen, alzo het sedert 1586, tot nu toe met Kamp, een dorp tusschen de Noardzee en Groet gelegen, vereenigd geweest is: men zie derhalven, dezen aangaande de beschrijving van dat dorpjen: de Predikant der beide dorpen is thans de Wel. eerwaarde Burger fannis rampen Joh. Fil.

WERELDLIJKE REGEERING.

Deeze beftond vóór onze gezegende Revolutie, uit den Ambachtsheer, benevens een Schout, Secretaris en drie Schepenen, alle welken door hem Ambachtsheer aangesteld werden; voords waren er negen Vroedschappen, waaruit de Schepens, van welken er jaarlijks twee afginge, gekozen werden. Thans is er de regeering, door de Volksstem, op den tegenwoordigen voet ingericht.

Ten slotte van deeze kleine beschrijving kunnen wij onder ons artijkel

GESCHIEDENISSEN.

Behalven het geen desaangaande reeds gezegd is, nog het volgende brengen.

Graet is van ouds, in zijn rechtsgebied met het dorp Petten vereenigd geweest; doch werd bij een handvest van Hertog albrecht van beieren, de dato 16 Mei van ’t jaar 1401 daarvan afgescheiden. Op den 17 November 1730, (anderen zeggen in ’t jaar 1723,) werd de Ambachts Heerelijkheid Groede, tot dien tijd toe met de Graavelijkheid van Holland vereenigd geweest zijnde, verkocht voor eene somma van ƒ 6000 aan dirk trip, Oud-Schepen en Collonel der Burgerije van Amsteldam; naderhand is eigenaar van de Ambachts Heerelijkheid geworden. godfried andries adriani, Resident van zijne Keizerlijke Hoogheid den Grootvorst van Rusland, als Hertog van Holstein Gottorp, bij onzen Staat. – De tegenwoordige Ambachtsheer is jan jacob sadelijn.

Groet levert verders niets in zijne Historie op; het heeft in de jongstledene troublen weinig deel gehad, en de Revolutie heeft er geene beweeging veroorzaakt.

Zie daar alles wat wij wegens dit dorpjen hebben kunnen aantekenen. – herbergen zijn er niet, dan een gewoone Dorpsherberg, en ook geene reisgelegenheden.

bron (oorspronkelijk): De Stad- en dorpbeschrijver (Van Ollefen, 1796)

bron (heden): Archief IJpelaan


Groet

Groet in 1729

Sinds wanneer wonen er mensen in ons duingebied? De oudste vondsten zijn van ong. 3000 jaar geleden. Maar het dorp Groet ontstond pas omstreeks 1200 na Christus. Ze noemden het toen Grothen of Groede. De omgeving zag er toen anders uit: veel meren en rivieren en verbindingen met zee, en het strand lag veel verder naar het westen.

De mensen leefden hier al die eeuwen, vooral als boeren. Ze hielden vee en verbouwden boekweit, gerst en haver. De haver was voor de paarden. Pas in de vorige eeuw kwamen er steeds meer toeristen voor de duinen en het strand. Nu leven veel mensen van het toerisme.

Het leven was soms gevaarlijk. Als het erg stormde kwamen er overstromingen.  In 1421 was er zo'n storm en het dorp Petten kwam toen helemaal onder water.

Heel lang was Groet op zichzelf en had een eigen burgermeester en zo. Hargen en Camperduin hoorden al bij Groet. Pas in 1834 kwam Groet bij Schoorl en werden ze samen één gemeente. Dat duurde tot 2001. Toen ging Schoorl (en Groet) samen met Egmond en Bergen.

Een heel moeilijke tijd voor de mensen in Groet was in 1799. Het land hoorde toen bij Frankrijk en had oorlog met Engeland en Rusland. Er kwam een leger uit Engeland dat bij Callantsoog aan land ging om Holland te veroveren. Dat leger rukte op langs Groet om naar Schoorl en Bergen te trekken. Het Franse leger probeerde ze tegen te houden en er werd zwaar gevochten. De dorpen leden veel schade en mensen raakten gewond. In Schoorl stierven 15 mensen uit het dorp. Hier kun je nog meer vinden over die oorlogstijd.

 

Gevecht met de Engelsen en de Russen aan de ene kant, en de Hollanders en de Fransen aan de andere kant, Schoorl/Groet in 1799.

Een school bestaat al minstens 300 jaar in Groet. De burgemeester wees iemand aan en die moest de kinderen les gaan geven. Hij was tegelijk ook de koster van de kerk. Hij kreeg 180 gulden per jaar betaald (ong. 82 euro). De school was bij hem thuis. In 1824 werd dat te klein. De gemeente kocht toen het huis van de dominee om er een school van te maken. In 1949 werd een nieuwe school gebouwd aan het schoolpad. Daar waren drie lokalen. In 1981 werd dat weer te klein en toen is onze eigen school gebouwd.

Bron: 'Schoorl', door R.P. Goettsch, Gesto NV, Alkmaar


Jan van Scorel (1495-1562)

De schilder Jan van Scorel werd in 1495 geboren te Schoorl, een dorp vlakbij Alkmaar. In die stad doorliep Jan de Latijnse school Latijnse school 'Latijnse school' was de benaming voor scholen die in de vroege Middeleeuwen waren gesticht door kloosters of bisschoppen (en later ook door gemeentebesturen). Op deze scholen werd les gegeven in de 'artes liberales', de vrije kunsten: de grammatica, welsprekendheid, redeneerkunst, rekenkunde, meetkunde, sterrenkunde en muziek.

Sommige scholen onderwezen ook de beginselen van het lezen en schrijven en andere boden eveneens een soort van hoger onderwijs. In de 19de eeuw maakte de Latijnse school steeds vaker plaats voor het Gymnasium. Daar werd ook les gegeven in het Grieks, de moderne talen en de natuurwetenschappen; vakken die op de Latijnse school nauwelijks aan bod kwamen., waarna hij in de leer ging bij de Haarlemse schilder Cornelis Willemsz.

In 1512 vertrok hij naar Amsterdam. Daar werkte hij bij Jacob Cornelisz. van Oostsanen. Jan van Scorel was een van de eerste Noord-Nederlandse schilders die Italië bezocht. In Rome trad hij in 1522 in dienst van de van oorsprong Nederlandse paus Adriaan VI: hij werd benoemd tot conservator van de oudheden in het Vaticaan. Na terugkeer in Nederland vestigde hij zich als geestelijke in Utrecht. Dankzij zijn verblijf in Italië en zijn kennismaking met het werk van Michelangelo en Rafael speelde hij een baanbrekende rol in de introductie van de Renaissance in Nederland.

bron: http://www.rijksmuseum.nl/aria/aria_artists/00017205?lang=nl

Wegbereider van een nieuwe kunst

De kunstenaars-biograaf Karel van Mander noemt Jan van Scorel (1495-1562) in zijn 'Schilderboeck' in 1604 de grondlegger van de schilderkunst in de Noordelijke Nederlanden: 'Lanteern-drager en Straetmaker onser Consten'. Jan van Scorel (1495-1562) introduceerde namelijk de Renaissance in Nederland, die vanaf dat moment de middeleeuwse kunst verdrong. Als schilder zette Van Scorel als eerste een schilderswerkplaats op naar Italiaans model, waarbij leerlingen een grote productie mogelijk maakten. Rubens zou hem daarin volgen. Ook vervaardigde Van Scorel als eerste een groepsportret in de Nederlandse schilderkunst:

 

Groepsportret Jeruzalemvaarders ca.1528, Frans Halsmuseum.

Jan van Scorel staat als derde persoon van rechts afgebeeld.

Tevens is hij het eerste voorbeeld van een ander type schilder in de Nederlanden. Beïnvloed door zijn jarenlange verblijf in Italië, waar hij als opvolger van Rafaël, de functie van opzichter van de pauselijke collecties in Rome bekleedde, zag hij zichzelf, na terugkeer in Utrecht, op de eerste plaats als `uomo universale', als intellectueel en als gelijke van dichters en geleerden.

Hij beschouwde zichzelf niet langer als ambachtsman, maar als kunstenaar en weigerde zich daarom aan te sluiten bij het ambachtsgilde waartoe de schilders behoorden. Hij werd ook wel de Hollandse Leonardo da Vinci genoemd. Naast zijn schilderactiviteiten was hij geestelijke, uitvinder (van een baggermolen en van onderzee-cement), waterbouwkundige (diverse droogleggingen) en architect (een doksaal voor de Mariakerk in Utrecht).

In 1550 wordt Van Scorel door de Gentenaar Lancelot Blondeel gevraagd om het vermaarde Lam Gods van de gebroeders Van Eyck te restaureren. Nadien wordt vaak aangenomen dat hij de Utrechtse Dom op het paneel heeft aangebracht. Aannemelijker is het echter dat de Dom wèl door de gebroeders van Eyck zelf is geschilderd want op veel laat-middeleeuwse schilderijen van religieuze voorstellingen is op de achtergrond een gefantaseerde stad afgebeeld als symbool voor het hemelse Jeruzalem.

In dit soort voorstellingen werd in sommige gevallen een afbeelding van een markante, karakteristieke kerk, zoals de Dom in Utrecht opgenomen. Is dit laatste inderdaad het geval, dan is de Dom van Utrecht op Het Lam Gods de oudst bekende afbeelding van de toen vijftigjarige Domtoren.

bron: http://www.scriptio.nl/Nieuwsbrief/Escriptio-05092a.html


Jan de Hartog

In het oorlogsjaar 1940 verschijnt het boek Hollands Glorie, dat zich afspeelt in de wereld van de Nederlandse zeesleepvaart. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt het boek een symbool van verzet. Winkeliers plaatsen het boek in hun etalages en auteur Jan de Hartog moet noodgedwongen uitwijken naar het buitenland.

Auteur Jan de Hartog betrekt eind jaren dertig een landgoed in Schoorl. In een tuinhuisje op zijn 'Landsend' begint De Hartog in 1938 met het schrijven van 'Hollands Glorie'. Twee jaar later rondt hij het boek af. Het bevat een oer-Hollands thema, de zeevaart, en komt daardoor al snel symbool te staan voor het Nederlands verzet tegen de Duitsers.

De Duitse bezetters proberen in de loop van de oorlog via allerlei instituties grip te krijgen op de Nederlandse samenleving. Zo worden kunstenaars en architecten om te kunnen werken verplicht zich in te schrijven bij de Kulturkammer. Jan de Hartog weigert zich te melden en daarom wordt 'Hollands Glorie' in 1942 verboden. De status van het boek als symbool van verzet groeit hierdoor alleen maar verder.

In 1943 slaat De Hartog op de vlucht. Na een half jaar rond te zwerven door Zuid-Europa, komt hij in Groot-Brittannië terecht. Daar werkt De Hartog voor de Regeringsvoorlichtingsdienst en houdt hij zich steeds meer bezig met het schrijven en regisseren van toneelstukken. Later vestigt hij zich in de Verenigde Staten, waar hij begint met schrijven in de Engelse taal. Op 22 september 2002 overlijdt Jan de Hartog, dan 88 jaar oud.

bron: http://geschiedenis.vpro.nl/plaats/35712236/


Kamp Schoorl

Kamp Schoorl bij Schoorl werd in 1939 ingericht als legerkamp. In de Tweede Wereldoorlog werd het kamp door de Duitse bezetter gebruikt als internerings- en concentratiekamp. Commandant was Hans Stöver; een van de bewakers was Karl Berg. Schoorl was het eerste gevangenenkamp dat de Duitsers in Nederland inrichtten. Eind 1941 werd het gesloten.

bron foto: http://www.archieven.nl/

Het kamp werd in eerste instantie gebruikt voor de internering van buitenlanders die ten tijde van de Duitse machtsovername in Nederland verbleven. Vervolgens werd het kamp gebruikt als doorvoerkamp voor bijna 425 joden uit Amsterdam die op 22 en 23 februari 1941 bij razzia's waren opgepakt. Vanuit Schoorl werden in totaal 649 joden naar Buchenwald en van daar naar Mauthausen getransporteerd. Van deze 649 overleefden slechts twee de kampen. Later kwamen daar communisten bij, die door de Nederlandse politie gearresteerd waren. Zij stonden op lijsten die door de lokale politie-inlichtingendiensten voor de orlog aangelegd waren; ze werden op 25 en 26 juni 1941 gearresteerd naar aanleiding van de Duitse inval in de Sovjet-Unie. De Duitsers hadden aantallen te arresteren communisten opgegeven, de politie maakte een keuze wie gearresteerd moest worden en arresteerd vaak meer mensen dan waar de Duitsers om gevraagd hadden. Bijna alle communisten zijn in Neuengamme terecht gekomen en de meesten om het leven gekomen door vergassing in Bernburg, medische experimenten met tbc, uitputting in concentratiekampen of bij de ondergang van de Cap Arcona.

Begin maart 1941 werden bijna tweehonderd jonge mannen uit Sommelsdijk een maand in Kamp Schoorl geïnterneerd wegens belediging van het Duitse leger en de Nederlandse politie. In mei werden circa 300 Nederlandse luchtmachtofficieren geïnterneerd op verdenking van hulpverlening aan collega's die met een Fokker G1 jachtkruiser waren ontsnapt naar het Verenigd Koninkrijk. In juni werden 100 antirevolutionairen in Kamp Schoorl opgesloten, en 600 communisten tot begin augustus toen zij werden overgebracht naar Kamp Amersfoort. Op 18 augustus 1941 werd een groep van bijna tweehonderd preventief gearresteerde communisten eveneens naar Kamp Amersfoort overgebracht, en daarna werden nog 250 gevangenen naar Kamp Amersfoort overgebracht. De 25 vrouwen onder de gevangenen werden via Amsterdam naar Ravensbrück gestuurd.

Eind oktober 1941 werd Kamp Schoorl gesloten, waarschijnlijk omdat het te klein was, te dicht bij de kust lag en bovendien te ver van een spoorweg lag verwijderd.

Na de bevrijding in 1945 werd het kamp gebruikt voor internering van NSB'ers en collaborateurs. De bewakers waren veelal dienstplichtige soldaten; een van hen was Frédéric Bastet. In 1949 werd het kamp gesloten. Tegenwoordig is op de locatie bezoekerscentrum Het Zandspoor van Staatsbosbeheer gevestigd.

bron (met links): Wikipedia

Voor verdere informatie zie www.kamp-schoorl.nl  


Hondsbossche Zeewering

Bron Wikipedia:

De Hondsbossche Zeewering is een 5,5 km lange dijk nabij Petten, op een plaats waar een stormvloed in de Middeleeuwen door de oorspronkelijke duinen is doorgebroken. De Hondsbossche Zeewering heeft een lange geschiedenis van stormschade en dijkherstel.

Het huidige dijklichaam ligt daar sinds 1880 en is sindsdien meerdere malen verhoogd en verbreed. Door de voortdurende erosie van de aangrenzende duinen is de zeewering steeds meer in zee komen te liggen. Door kustverdedigingsmaatregelen zoals zandsuppletie wil men de zeewering versterken en de veiligheid waarborgen.

De zandsuppletie, waarmee binnenkort wordt begonnen, heeft enorme gevolgen. De zeewering verdwijnt min of meer onder een kunstmatig duin.

Hetty Keessen heeft op YouTube een filmpje geplaatst, waarin ze heeft de huidige, naderhand historische, situatie heeft vastgelegd.

Zie voor dat filmpje: http://www.youtube.com/watch?v=We5dmQvqLKo (kopieer dit adres in uw web browser)